PDA

View Full Version : Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm huyết học, hóa sinh và vi sinh học


Tóc Đỏ
15-08-2011, 02:29 PM
Với sự phát triển của tiến bộ khoa học kỹ thuật, đặc biệt khoa học y học nhiều kỹ thuật xét nghiệm, phân tích các thành phần các chất trong cơ thể (liên quan đến xét nghiệm huyết học, sinh hóa và vi sinh cả máu, dịch sinh học và nước tiểu, dịch não tủy,…) cho kết quả rất nhanh, chính xác và đặc biệt sẽ là cơ sở dữ liệu cùng với các dấu chứng và triệu chứng lâm sàng qua thăm khám của bác sĩ giúp cho các thầy thuốc lâm sàng chẩn đoán khá chính xác và điều trị cũng như theo dõi điều trị hiệu quả. Tuy nhiên, không phải lúc nào kết quả xét nghiệm cũng đi thuận chiểu với bệnh (có nghĩa là có thể dương tính giả, âm tính giả,…hoặc sai lệch rất nhiều). Điều đó có theercos nhiều yếu tố tác động và làm ảnh hưởng lên kết quả xét nghiệm từ nhiều phía: bệnh nhân - thầy thuốc - thủ thuật cận lâm sàng. Để hạn chế những sai sót và sai số trong xét nghiệm vi sinh, hóa sinh và huyết học chúng tôi - trong phạm vi bài viết trình bày một số điểm cần lưu ý khi thực hiện xét nghiệm để kết quả mang lại phù hợp nhất.

Những điểm cần lưu ý khi thực hiện xét nghiệm chung

Những xét nghiệm chịu ảnh hưởng của điều kiện sinh học của bệnh nhân, kỹ thuật xét nghiệm, quy trình thao tác kỹ thuật của cán bộ xét nghiệm. Do vậy, những quy chế kiểm tra chất lượng trước xét nghiệm (Pre-analytical control) vô cùng quan trong chứ không nhất thiết là trong và sau xét nghiệm. Việc kiểm tra một quy trình xét nghiệm phù hợp từ khâu lấy bệnh phẩm đến khi đọc kết quả phải thận trọng và chú ý:

1.Phần hành chính: khi lấy bệnh phẩm phải kiểm tra, đối chiếu đúng: họ tên, chữ lót, tuổi, giới tính, địa chỉ, số giường, số phòng bệnh, khoa phòng nào ? người chỉ định xét nghiệm? Người thực hiện xét nghiệm (nếu có trước đó), lấy máu tĩnh mạch hay mao mạch, động mạch? Giờ lấy bệnh phẩm, ngày lấy bệnh phẩm.

2.Xác định được độ nhạy và độ đặc hiệu: luôn luôn chúng ta phải xét đến Se và Sp để chọn lựa xét nghiệm cho cùng thông số sinh hoá, mục đích đáng tin cậy và nhanh chóng, tỷ lệ nhiễu thấp nhất đem đến cho kết quả xét nghiệm (spectrum bias).

http://cC5.upanh.com/24.412.31520364.n3N0/1304670810390image004200.jpghttp://cC3.upanh.com/24.412.31520362.pEh0/1304670756125image003.png

A. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình lấy mẫu

Để kết quả xét nghiệm chính xác thì việc đảm bảo tuân thủ các yêu cầu trong quá trình lấy mẫu là rất quan trọng. Các điều sau đây có thể xảy ra trong quá trình lấy mẫu:

-Sau khi ăn, nồng độ các chất glucose, cholesterol, triglycerid, các acid amin, sắt và phosphate tăng lên trong máu.

-Sự thay đổi tư thế bệnh nhân đột ngột khi lấy máu có thể ảnh hưởng đến nồng độ các huyết cầu và các đại phân tử như các bạch cầu, hồng cầu, hemoglobin, hematocrit, protein toàn phần, các enzym, các lipoprotein và các ion gắn protein (như calci, sắt, …);

-Một số thuốc đang được bệnh nhân sử dụng có thể ảnh hưởng đến kết quả một số xét nghiệm sin hóa máu;

-Việc sử dụng một lượng lớn rượu trong một thời gian dài có thể làm tăng hoạt độ enzym gamma glutamyl transferase (GGT) và thể tích trung bình huyết cầu (mean corpuscular volume: MCV);


-Những người hút thuốc lá có nồng độ HbCO (carbohemoglobin) và CEA (carcinoembryonic antigen: kháng nguyên ung thư phôi) tăng;

-Giá trị một số chất có thể thay đổi trong ngày, ví dụ như các hormon (epinephrine, norepinephrine, aldosterone, corticotrophin, cortisol, prolactine, somatotropine, testosterone), các chất điện giải trong nước tiểu, nồng độ hemoglobin và sắt trong huyết thanh;

-Các bệnh nhân được làm nghiệm pháp sẽ được chuẩn bị theo yêu cầu cụ thể của từng nghiệm pháp;

-Việc lấy mẫu phải luôn được thực hiện trong những điều kiện chuẩn, nghĩa là khi bệnh nhân đói, với cùng một tư thế (ngồi hoặc nằm nghiêng), trong khoảng cùng thời gian trong ngày và sau khi buộc garô.

B. Các yếu tố có thể ảnh hưởng lên kết quả xét nghiệm máu

3.Lấy mẫu máu làm xét nghiệm (specimen collection): là bước đầu tiên, nếu lấy bệnh phẩmsai sẽ dẫn đén sai số trầm trọng cho kết quả. Lấy máu nên để nhân viên chuyên trách của phòng xét nghiệm làm,lấy máu ở hệ máu nào (tĩnh mạch, động mạch hoặc mao mạch) vì một số thông số khác nhau giữa 3 hệ này như khí máu, glucose máu, protein máu mao mạch cao hơn so với máu tĩnh mạch, (do chuyển hoá, do phân bố khác nhauở các khu vực).

4.Lấy máu mao mạch (dái tai, đầu ngón tay, ngón chân, hoặc ở 2 phía của gan bàn chân) khi cần một thể tích nhỏ máu ở trẻ sơ sinh và trẻ em, để tránh sai số do sự hoà loãng khi lấy máu mao mạch thì phải đảm bảo cho máu chảy tự do, không nặn bóp vị trí lấy máu.

5.Thời gian buộc garot: thường buộc garot ở vị trí lấy máu tĩnh mạch, sự cô máu trong thời gian 3 phút sau khi buộc garot cao hơn so với thời điểm 1 phút. Tại thời điểm 3 phút, sự ứ đọng máu làm tăng sự phân huỷ yếm khí glucose máu và làm giảm pH máu cùng sự tích tụ của latate.

http://cC1.upanh.com/24.412.31520490.7JH0/1304670900078image007.jpg

http://cC0.upanh.com/24.412.31520579.DGV0/1304670930781image009.jpg

Hiện tượng thiếu oxy dẫn đến giải phóng K+ từ tế bào. Có sự tăng nồng độ ion Ca và Mg ở máu trong thời gian buộc garot ® Tốt nhất là tháo garot ngay sau khi kim đã vào tĩnh mạch.

6.Tư thế bệnh nhân khi lấy máu: nằm hay đứng cói thể thay đổi một số nồng độ các chất trong máu. Nên để lấy máu nên để bệnh nhân ngồi nghỉ khoảng chừng 10 phút trước khi lấy máu XN.

7.Thời gián lấy máu: sự thay đổi sinh học ngày đêm hoặc theo chu kỳ tháng (kinh nguyệt) của một số chất trong máu, nên nồng độ có thể thay đổi khi lấy máu (VD: nồng độ cortison cao nhất 6-8 giờ sáng, giảm dần buổi chiều hay nửa đêm, dung nạp glucose cũng cao hơn ở buổi chiều so với buổi sáng, sự bài tiết hormone GH thấp ở thời gian thức).

8.Thời gian nhịn ăn trước khi lấy máu: thời gian nhịn ăn kéo dài 48 giờ làm tăng nồng độ bilirubine huyết thanh và giảm nồng độ albumin, pre-albumine, transferrine.

Nên lấy máu ở thời gian đói qua đêm, ít nhất là 12 giờ trước khi lấy máu vì nồng độ triglyceride có thể bị ảnh hưởng bởi bữa ăn ở thơì điểm 9 giờ trước khi lấy máu.

9.Chất chống đông và chất bảo quản:


-Chất ức chế phân huỷ glucose máu như fluor cần thiết cho sự bảo quản máu (ngoại trừ trường hợp huyết tương hay huyết thanh cần tách ra khỏi tế bào, nếu máu để định lượng glucose mà không có chất bảo quản sẽ giảm chất lượng khoảng 7% trong giờ đầu sau khi lấy máu.

-Trì hoãn việc tách hồng cầu khỏi huyết thanh sẽ làm cho thành phần hồng cầu thoát rahuyết thanh hay huyết tưong (đặc biệt trong xét nghiệm kali máu)

-Heparin nước có thể gây sai số do pha loãng mẫu máu, điều này có thể khắc phục bằng cách làm đông khô heparin trong bơm tiêm.

-Chất chống đông EDTA (Ethylen Diamin Tetra Acetat) tốt nhất là Di-potassium EDTA, thường dùng lấy máu làm xét nghiệm huyết học, nhưng không dùng để lấy máu định lượng calci, kali. EDTA là chất chống đông lý tưởng để ổn địnhl lipide vì nó ngăn sự oxy hoá lipid nhờ phản ứng tạo phức hợp chelat hoá.

10.Thời gian lưu giữ máu: thời gian lưu trữ có khả năng làm thay đổi một số chất trong máu, VD: máu dùng để đo khí máu, pH nếu không giữ được trong nước đá (0 - 40C)sẽ bị giảm chất lượng đáng kể trong vòng 15phút. Nếu được cất trong ngăn đá sẽ giúp tránh giảm chất lượng đi 10 lần.

11.Sự tan huyết: do lấy máu không tốt, làm tăng các thành phần của hồng cầu (kali, phospho, ..) trong huyết thanh hay huyết tương và tăng hemoglobin. Hemoglobin có thể gây nhiễu trong một vài phương pháp xét nghiệm liên quan đến đọ hấp thụ bước sóng.

12.Tác dụng của việc tiêm truyền: nếu đang truyền glucose trên tay cùng tay lấy máu thì sẽ cho kết quả glucose máu tăng cao.

http://cC2.upanh.com/24.415.31522801.9Iv0/1304670985906image013.jpg

còn nữa...
(nguồn:www.impe-qn.org.vn)
qua: http://kythuatyhoc.com/diendan/forum.php

lengochung170789
15-08-2011, 05:15 PM
bạn ơi trong tình trạng làm phần đông máu cho bệnh nhân.mình lấy máu bệnh nhân cho vào ống chống đông quá vạch 2 ghi trên ống,thì có làm được xét nghiệm đó không?giải thích?cách xử lý?<làm đi đừng bốc phét nhé>

Tóc Đỏ
15-08-2011, 05:28 PM
bạn ơi trong tình trạng làm phần đông máu cho bệnh nhân.mình lấy máu bệnh nhân cho vào ống chống đông quá vạch 2 ghi trên ống,thì có làm được xét nghiệm đó không?giải thích?cách xử lý?<làm đi đừng bốc phét nhé>

ai bốc phét :|
nói thiệt là chưa được lấy máu bệnh nhân baoh:p em ko biết, anh giải thích đi?

lengochung170789
15-08-2011, 05:36 PM
à thế hả em.thế thì lúc nào học hết thì hãy lập link nhé.đừng lập nhiều những điều mà mình ko biết

Tóc Đỏ
15-08-2011, 05:41 PM
à thế hả em.thế thì lúc nào học hết thì hãy lập link nhé.đừng lập nhiều những điều mà mình ko biết

lập để tạo tài nguyên cho các bạn tìm thấy chứ, biết đâu giúp đc mọi người. em chỉ là sinh viên thôi. posr lên cho để chia sẻ những cái mình thấy hay. anh là đàn anh, lại đi trước. anh biết thì để lại câu trả lời, để thế hệ đi sau như bọn em được học hỏi

lengochung170789
15-08-2011, 05:51 PM
uh.nếu tình huống đó bạn hãy bỏ ống máu ấy đi và lấy lại cho đúng đến vạch 2.không được đổ bớt đi khi mình làm sai vì có thể gây ra nguy hiểm cho bệnh nhân.đông máu là yếu tố cho cuộc mổ.<đây là trường hợp bệnh nhân còn tỉnh táo>.lấy thừa sẽ làm thay đổi một số yếu tố đông máu có cái tăng có cái giảm làm sai dến kết quả

Tóc Đỏ
15-08-2011, 05:58 PM
tiện thể anh chia sẻ thêm kiến thức đi thực tập đi, hay mấy bài báo cáo thực tập của anh ấy;)

lengochung170789
15-08-2011, 06:02 PM
đi viện mình không biết thì hỏi người có kinh nghiệm<tạo ấn tượng>nên tự giác vào làm.khó cũng làm nhưng hỏi trước mới làm....

Tóc Đỏ
15-08-2011, 06:06 PM
bài viết sẽ còn tiếp tục vì mới trích dang dở...anh chịu khó vào ném gạch cho em còn mở mang. nói đúng ra ko ai ngoài mấy ng này vào đọc cả, chán quá :(